Đặc sắc điệu dân ca Xađru của người Cor

dac sac dieu dan gian - Đặc sắc điệu dân ca Xađru của người Cor

Cũng như đồng bào các dân tộc thiểu số sống trên dãy Trường Sơn, tộc người Cor ở huyện miền núi Bắc Trà My (Quảng Nam) có riêng một nền văn hóa đặc sắc.

Những tiếng cồng, tiếng chiêng, tiếng trống và các loại nhạc cụ khác như đàn vơró, đàn kađlóc, kèn amáp, sáo tà lía, kèn ra ngoái (kèn môi)… hay những làn điệu dân ca mộc mạc chân tình và đặc biệt là điệu Xađru đã làm nên một bản sắc văn hóa riêng biệt của người Cor.

>> Xem thêm: Thịt trâu khôThịt bò khôThịt lợn khôMắc khénMật ong rừng

dac sac dieu dan gian - Đặc sắc điệu dân ca Xađru của người Cor

Các thiếu nữ Cor đang hát A giới (hát đối đáp) dưới mái nhà làng.

Trong cuộc sống hằng ngày, trong lao động, sản xuất, người Cor cùng hát Xađru chung cả nóc với phần đệm của các nhạc cụ truyền thống. Nội dung Xađru thường động viên người Cor trong lao động sản xuất, ca ngợi cuộc sống bình yên chan hòa: "Người Cor đi trồng quế, quế sẽ lớn lên nhanh, xanh tươi mơn mởn…". Hoặc gặp khi đám rẫy bị bạc màu, đất xấu… để kịp thời động viên nhau làm ăn… Xađru thường được người Cor hát với nhau: "Lúa, bắp nhà anh ít hạt, kém quả vì lẽ bị chim chuột nó ăn, anh nên giữ lúa, bắp thì chắc nó sẽ có nhiều hạt và quả thôi".

Trong dịp làng tổ chức lễ hội truyền thống, ví như trong cúng cơm mới, người Cor có thể hát Xađru để kêu gọi thần linh về đón nhận lễ vật: "Ơ…ơ…lúa này từ nương rẫy của ta/ Bắp này từ rẫy của ta…/ Ta không còn sợ con ma đói/ Nay ta có lúa, có bắp/ Ta cúng cho rẫy bảy con gà/ Ta cúng cho nương ba con lợn… Ơ…ơ…".

Xem thêm:  Các món ăn từ thịt trâu ngon nhất

Và mỗi khi nam nữ Cor gặp nhau vui chơi, tỏ tình có thể hát Xađru để giãi bày tình cảm của mình với người yêu: "Ơ này anh/ Em như là hoa rừng/ Anh như thể cây lau/ Hoa rừng, cây lau/ Hai ta kết nhau thành đôi vợ chồng…". Khi vợ chồng (hay trai gái đang yêu nhau) vì lý do gì đó phải xa nhau, thì họ cũng âm thầm hát Xađru một mình: "Anh ơi…! / Vắng anh vườn quế dây leo dày…/ Vắng anh vườn chè cỏ lan đầy đất…”.

Ngày nay, người Cor có thể hát Xađru để ca ngợi Đảng, Nhà nước và Bác Hồ đã có đường lối đúng đắn giúp đồng bào thoát cảnh đói nghèo, ca ngợi cuộc sống chan hòa và những việc làm tốt đẹp, đồng thời cũng phê phán những suy nghĩ, những thói hư tật xấu, những việc làm không tốt của một bộ phận không nhỏ hoặc cá nhân người Cor…" Anh em mình ơi, khi xuống đồng bằng, mình đừng học những điều xấu, đừng bắt chước điều không hay…".

Làn điệu Xađru của người Cor không chỉ độc đáo về âm điệu mà nó còn là sự tổng hòa của nhiều thể loại hát khác như: Aly (hát đối đáp), A giới (gần giống hát hò khoan của người Kinh hay hát lý của người Cơ Tu) và hát ru. Để làm phong phú và lôi cuốn người nghe, khi hát Xađru, nghệ nhân có thể đệm nhạc bằng đàn vơró, đàn kađlóc, kèn amáp, sáo tà lía, kèn ra ngoái. Giá trị của một bài Xađru phụ thuộc rất lớn vào kinh nghiệm sống của nghệ nhân vì nội dung của một bài Xađru không có trước, câu chuyện kể là do nghệ nhân sáng tác theo ngẫu hứng. Theo đó, nếu hai người đối đáp tích lũy được vốn sống càng nhiều thì cất lên điệu Xađru càng dài, càng sâu sắc, khiến người nghe thán phục, tấm tắc khen ngợi.
Ông Dương Lai, nguyên Chủ tịch UBND xã Trà Kót, một người có công bảo tồn và giữ gìn văn hóa Cor trong xã, hiện là Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa huyện Bắc Trà My (Quảng Nam) cho biết: Làn điệu Xađru rất khó hát, vì ở cuối câu, cao độ không đều nhau, nên người nghe thường có tâm trạng bồi hồi khó tả; người hát Xađru dễ cuốn hút theo kiểu của người hát đối đáp với các làn điệu A giới, Clu, hát ru.

Xem thêm:  Những tác dụng tuyệt vời của rượu táo mèo

Khi hỏi về niềm đam mê đối với làn điệu Xađru, ông Lai cười và bảo: "Ngay từ nhỏ, tôi đã được cha mẹ hát bằng chính làn điệu Xađru của tổ tiên người Cor, cứ thế ngấm vào tâm trí từ lúc nào không biết. Sau này, khi lớn lên, tôi được gia đình truyền lại, cộng với niềm đam mê học hỏi thêm của các nghệ nhân đi trước, hiện giờ, tôi đã hát được làn điệu Xađru". Ông Lai còn cho biết thêm, hiện nay, các nghệ nhân hát Xađru ở các thôn đồng bào Cor không còn nhiều, nếu còn thì họ cũng đã ở tuổi "thất thập cổ lai hy", vì vậy, việc truyền lại cho thế hệ Cor mai sau gặp không ít khó khăn.

Đã đến lúc, các cơ quan chức năng ở huyện Bắc Trà My và ngành Văn hóa cần sớm có cơ chế phù hợp trong việc bảo tồn và hỗ trợ kinh phí, để những người biết hát Xađru có cơ hội truyền lại cho thế hệ con cháu. Với tộc người Cor, từ lâu các làn diệu dân ca nói chung và Xađru nói riêng, đã góp phần làm cho cuộc sống của bà con thêm phần vui tươi. Họ luôn nâng niu, trân trọng, coi đây là tinh hoa văn hóa truyền thống của tổ tiên cần được bảo tồn, gìn giữ và phát huy.

Có thể bạn quan tâm

Xem thêm:  Cách làm thịt bò khô vắt chanh ngon tuyệt

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *